TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI

MUSTAFA ÖZGÜL

TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI

Hocam, Prof. Dr. Alaeddin Mehmedoglu’na saygilarimla…

Destanlar, milletlerin çok eski devirlerine ait olan maceralarinin anlatildigi eserlerdir. Toplumlarin geçmislerine dair bir çok seyi destanlarda bulabilmemiz mümkündür. Destanlar, ilk basta bir ferdin macerasi olarak baslasa da, sonradan bütün toplumu kusatan bir mücadeleye dönüsmektedir. Bu özelligi, Dede Korkut’ta, Manas Destani’nda, Köroglu ve Kaçak Nebi destanlarinda açik bir sekilde görmekteyiz.
Destan kahramani, bazen tanri ve tanrimsi varliklar, dev, ejder gibi olaganüstü varliklarla savasir; bazen de, toplumun düsmanlari ile toplumun rahat yasamasi için mücadele eder. Bu mücadelelerde bazen öyle sahneler yasanir ki, kan gövdeyi götürür. Kelle kesmek, ocak yikmak, tas üstünde tas birakmamak mubah sayilir. Düsman, firsati eline geçirmisse, en vahsi siddet örneklerini gözünü kirpmadan sergiler.
Türk Folklorunun sayisiz degerlerini anlatan ve en büyük kahramanlik destanlarimizdan Dede Korkut’ta, Salur Kazan’in düsmani Sökli Melik insafsizligin ve siddetin en vahsisini göstermektedir. Salur Kazan yigitleri ile ava çiktigi bir günde, Kafir Sökli Melik bunu haber alir ve adamlari ile dört nala hücum eder. Kazan Beyin yurdunda altin otaglarini yikarlar. Kaza benzer kizi gelini feryat ettirirler. Tavla tavla koç atlara binerler. Katar katar kizil develerini götürürler.Agir hazinesini yagmalarlar. Kirk ince belli kiz ile Burla Hatun’u esir alirlar. Beyin ihtiyar anasini kara deve boynunda asili götürürler. Oglu Uruz ile üçyüz yigidi esir alirlar. Yigitlerinin kimisini de oracikta sehit ederler. (1) Dede Korkut destaninda buna benzer siddetin acimasiz örneklerine rastlamaktayiz.
Insanoglunun bir takim hirslari ugruna, ne kadar acimasiz olusunun en çarpici örneklerinden birini de, Kirgiz Türklerinin dis düsmanlari olan Kalmuklar ve Çinliler ile yaptiklari savaslarla, kendi içlerindeki mücadele ve karisikliklarin manzum olarak anlatildigi, Türk dünyasinin saheser destanlarindan Manas destani’nda görmekteyiz. Temir-Han, Kizi Kanikey’i Manas’a vermek istiyordu. Temir-Han’in hilekar veziri Mengdi-Bay bunu duyar duymaz kosar ve Temir-Han’i Manas’a karsi kiskirtir. Hilekar vezir, çareyi Manas’i öldürmekte bulur. Adamlarini çagirarak onlardan Manas’i çagirmalarini, yemek yedirdikten sonra sarabina zehir koyarak öldürmelerini ister. Adamlari da, dedigi gibi yapar ve Manas’i alçakça öldürürler (2).
Derebeylik zamanlarinda ezilen, hakki elinden alinan, horlanan, köle yerine tutulan, karin tokluguna ömür boyu usak edilen Türk halkinin düsüncesinde büyüyen ve yüzyillardir canli bir sekilde anlatila gelen Köroglu destani’nda da siddetin bir baska acimasiz örnegine sahit oluruz. O yüzyilda ortaya çikan derebeyleri, toprak agalari, halkin elindeki topraklari ellerinden aliyordu. Topragi elinden alinan fakir halk bogaz tokluguna, usak durumunda çalistiriliyordu. Köroglu, böylesi derebeylere, böylesi gaddar, kan içici, dehset saçici kisilere karsi halkin düsüncesinde besleyip gelistirdigi kahramandir. Babasi Mirza Sarraf Türkistan padisahi Murad’in at sürülerini idare eder. Bir gün, sürüler Ceyhun kenarinda iken, nehirden bir at çikiyor. Iki kisraga asiyor. Mirza Sarraf bunlara damga vuruyor. Bir müddet sonra bunlardan dogan taylari padisaha hediye ediyor. Görünüste pek kötü olan bu atlarin hediyesi padisahi kizdiriyor ve Mirza Sarraf’in gözlerinin oydurulmasina sebebiyet veriyor. (3)
Köroglu’nun babasina yapilan iskenceye benzer iskence görmüstür çok zaman Türk halki.
Derisi yüzülmüstür, elindeki alinmistir, kendisi gurbete salinmistir. Gözüne mil çekilmis, kulagi sagir edilmis, agzindan dili sökülüp alinmistir. Yahut buna yakin aci seviyede hakarete, can sikintisina ugratilmistir. Ve bütün bunlara halk, Köroglu’nun diliyle ve zalimlere karsi tutumunun menkibesi ile cevap vermistir. Asirlardan beri dilden dile, gönülden gönüle…
Türk halkinin çekmis oldugu sikintilar, zulümler ; görmüs oldugu siddet, yüzyillardan beri sürmekte, acinin bin bir çesidini asina katik etmeye devam etmektedir..
Bu siddet örneklerinin bir benzerini XIX. yüzyila geldigimizde Kaçak Nebi destani’nda rastlamaktayiz(4). Kaçak Nebi, Rus Çarizminin zulümlerinin arsa dayandigi bir zamanda, zalim bey ve pasalara karsi savasarak kendi öz halkini müdafaaya kalkmis korkusuz bir Türk kahramanidir.
Insanogluna acinin ve gözyasinin bin bir çesidini tattiran “siddet” ve “zulüm” motifini Türk destanlarinda siklikla görmekteyiz. Fakat, Türk halki yapilan zulüm ve siddetlere karsi direnmis ve düsmana onurunu ve namusunu çignetmemistir.
(1) Prof.Dr. Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabi, s. 38-39, Bogaziçi Yay. , Istanbul-2001
(2) Pof.Dr. Bahaeddin Ögel, Türk Mitolojisi, I. Cilt, s. 518, TTK Yay., Ankara-1998
(3) Prof.Dr. Pertev Naili Boratav, Köroglu Destani, s.21, Adam Yay., Istanbul-1984
(4) Celal Bergüsat, Kaçak Nebi, Kültür ve Turizm Bakanligi Yay., Ankara-1987

BILSEM / MUSTAFA ÖZGÜL, Kocaeli / 31 Aralık 2007, Pazartesi


MUSTAFA ÖZGÜL TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI Hocam, Prof. Dr.

Eser Yorumları

  1. avatar
    ExtraBilgi.Org

    TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI başlıklı bu esere ilk yorumu siz yazmak isterseniz lütfen aşağıdaki yorum alanına; adınızı, soyadınızı, verdiğiniz puanı ve eser hakkında düşündüklerinizi yazarak yorumu kaydet butonuna tıklayın. Yazdığınız yorum, editörlerimiz tarafından kontrol edilip onaylandıktan sonra eser altında yayına verilecektir...

Sizde Yorum Ekleyin

    Aynı Kategorideki Diğer Eserler

  1. NASREDDIN HOCA

    MUSTAFA ÖZGÜL NASREDDIN HOCA’YI NERELI KABUL EDECEGIZ? Adini duyar duymaz yüzümüzde gülücükler açiverir. Basinda kocaman bir kavugu, bembeyaz sakali, uzun cübbesi ve ayagindaki çariklariyla hep aramizda yasar Hocamiz. Sözümüzün kifayetsiz gel...

    Devamını Oku


    IYI KALPLI ESKIYA KOÇYIGIT KÖROGLU

    IYI KALPLI ESKIYA: KOÇYIGIT KÖROGLU Köroglu, Türk dehâsinin yarattigi bir halk kahramanidir. Derebeylik zamanlarinda ezilen, hakki elinden alinan, horlanan, köle yerine tutulan, karin tokluguna ömür boyu usak edilen Türk halkinin bir kesiminin düs...

    Devamını Oku


    FAIK BAYSAL SIIRINDE KADIN KARAKTERLER

    MUSTAFA ÖZGÜL Sakarya Bilim ve Sanat Merkezi FAIK BAYSAL’IN SIIRINDEKI KADIN KARAKTERLER Hepimizin zihninde anne kavraminin çok kutsal ve saygin bir yeri vardir. Bizi dünyaya getiren merhamet abidesi annelerimiz. Anne kelimesi Faik Baysal için...

    Devamını Oku


    ARUZ VEZNI HAKKINDA MAKALE

    Bu saheser incelemeyi basaranlara, edebiyatimiza katkilarindan dolayi kendi adima tesekkür ederim. NIHAD SâMI BANARLI’NIN RESIMLI TÜRK EDEBIYATI TARIHINDEN: ARUZ, TARIHÇE, VEZIN KALIPLARI...

    Devamını Oku