FAIK BAYSAL SIIRINDE KADIN KARAKTERLER

MUSTAFA ÖZGÜL
Sakarya Bilim ve Sanat Merkezi

FAIK BAYSAL’IN SIIRINDEKI KADIN KARAKTERLER

Hepimizin zihninde anne kavraminin çok kutsal ve saygin bir yeri vardir. Bizi dünyaya getiren merhamet abidesi annelerimiz. Anne kelimesi Faik Baysal için ise, sevgiyle karisik bir hüznü ifade eder. Çünkü annesi onu dünyaya getirirken vefat etmistir. Faik Baysal annesini hiç görmemesine ragmen edebiyatimizdaki en güzel anne konulu siirin sahibidir.
Sair ‘annem’ isimli siirinde, annesini tanimadigindan ve yüzünü hiç görmediginden bahseder. Bu güzel siirinde annesine olan sevgisini:

Hala dizlerinde uyuyorum geceleri Tanrica,
Ben degil, o agliyor yerime benim gözlerimle,
O getiriyor her gece yildizlari avuç avuç basucuma,
Tanimam bir kez bile tutamadim ellerini düslerde
Ama biliyorum ellerim, ayaklarim, gözlerim onun.

Faik Baysal, annesini hiç görmemesinden duydugu üzüntü ve etkilenmeden olacaktir ki, siirlerinde sik sik annesine atifta bulunur. Bu sevgi ve özlemin, siirlerinde ‘kadin’ karakterleri siklikla kullanmasiyla suyüzüne çiktigini görmekteyiz. Siirinde geçen kadin karakterlere baktigimizda, dogup büyüdügü çevreden ve hayati boyunca yollarinin kesistigi kisilerden seçmistir. Siirini süsleyen bu karakterler; bazen Istanbul’da kalbini çalan ‘Samatyali Tatli Zehra’dir; bazen hep izini sürüp kavusamadigi Fatma’dir. Hayatin simsicak kalbinin attigi siirlerinin bir misrasinda Ferdane’ye rastlariz, bir baska yerinde Sakaryali Düriye ya da Maçkali Nurten karsimiza çikar. Bu kisilerin hepsi de Faik Baysal için unutulmaz isimlerdir. Tipki, Sait Faik Abasiyanik gibi hayatin siradan insanlarini baskahraman yapmistir eserlerinde. Hepsi de birbirinden renklidir. Madam Despina, Tombul Nemciye, Nigar’in kizi Hatice, imamin karisi Pakize, Düzceli Lokum Cemile, Servet Aganin kizi Ayse, Sari Naciye, Emicikli Kezban ve Erkek Cemile Sokagi’nda öldürülmüs olarak bulunan Dul Nurten. Hepsinde de toplumun yansimalarini, yasadigi dertleri görürüz.
Faik Baysal’in siirinde geçen kadinlar hep ezilmis ve dertlidir. Siirlerinde ‘kadin’ motifini çok islemesine ragmen, suya sabuna dokunmayan, deli divane, siradan bir ask öyküsünü pek göremeyiz. Kadin bir tarafiyla hep magdurdur. Siirlerinde destansi aski islemistir; ama bu siirlerinde bile hep toplumun dertlerine, problemlerine ayna tutar sözleri. Baysal’in siir felsefesidir bu. Toplumun dertlerine ayna olmayi amaçlamistir her bir siirinde. Bu görüsünü, ‘Adalet’ siirinde açik bir sekilde dile getirmektedir. Söyle der: Varsin bir yigin budala sair, seviden söz ede dursun, baharin sehvetinden söz ede dursun. Bir sürü saçma sapan, anlamsiz siirler yazsinlar. Boynu kopasi bülbüle, kökü kuruyasi güle dair. Eger bir satir yazmissam aska dair; yasatamam, keserim ellerimi. Ben yazmissam öpülesi topragi yazmisimdir.
Evet, hep bu topragin sesini çogaltmistir misralari, bu ülke insaninin yüregine koymustur yüregini. Faik Baysal’in siirlerindeki güç iste buradan gelmektedir.
Anadolu insaninin yasadigi sikintilari dile getirirken, kadin figürünü çok iyi islemis, kadinin zarafetinden yararlanarak siirini süslemis ve misralarina güç katmistir.
‘Sessiz’ siirinde, toplumda görülen sinif ayrimina dikkat çekmektedir. Bunu, ben Boyaci Cemal’in oglu çiplak Mustafa / O Servet Aga’nin kizi Ayse Sultan’dir, misralariyla dile getirmistir.
Siirinde sik sik bahsettigi Fatma, sairin askinin sembol karakteri olmustur. Sürekli izini sürdügü Fatma ile bir türlü kavusamaz. Bu aski, Ferhat ile Sirin’in, Leyla ile Mecnun’un, Tahir ile Zühre’nin askina benzetebiliriz. Ikisi de bir birini sever, ama kavusamazlar. ‘Arama’ isimli siirinde, Fatma ile kavusamayacagini açikça dile getirir:

Beni hiçbir yerde arama bulamazsin,
Kapim ardinca açik, giremezsin,
Yerimde bile kipirdamadim Fatma,
Yasiyorum, daha ölmedim, ama göremezsin.

‘Çarsamba’ siirindeki, aklima anam gelir, aglayasim gelir, Ferdane deyince. Bu misralarinda da bir hüznü fisildar kulaklarimiza.
‘Yüzünden’ isimli siirinde ise, her derde senin yüzünden düstüm diyerek, yasadigi birçok sikintinin müsebbibi olarak bir kadini gösterir. Bu siirinde asil ifade etmek istedigi kadini suçlamak degil, kadinin gücünü dile getirmektir.
Faik Baysal, kadini belki de en güzel ‘Kadinim’ siirinde ifade etmistir. Kadina bakisini en içten haliyle görebildigimiz bu siirinde, kadinin sicakligindan, kadin için asirlarca verilen canlardan, kadinlarin fedakârligindan, annesini mezar taslarinin sessizliginde görüsünden dolayi kadina köle gibi bagli olusundan ve yildizlarin, göklerin onun için aglastigindan bahseder. Baysal bu siiriyle kadini adeta kutsallastirmistir.
Faik Baysal, ‘bir gülebilse, bir bakabilse, bir konusabilse, bir tutabilse, bir duyabilse’ misralariyla biten ‘Bilse’ isimli siirinde, yaraticinin bu dünyadaki birçok güzelligi, kadinin varligi yüzünden yarattigini ifade eder. Ayrica yasamakta oldugumuz birçok sikintinin kadin sayesinde ortadan kalkabilecegini vurgular bu siirinde.
‘Yine’ siirinde Uzun Çarsidan Melek Abla bembeyaz gülümsemesiyle geçer önümüzden, ‘Vasiyetname’ siirinde madam Despina halden anlar bir kadindir, Tombul Necmiye sairin yüzüne tükürmüs bir kadindir. ‘Hatice’ isimli siirinde Çamasirci Nigar’in kizi Hatice’nin askindan bahseder, ‘Göz’ siirinde Dul Remziye isimli bir kadinin ev kirasi yüzünden agladigini anlatir. ‘Eskisi’ siirinde eski zaman kadinlarinin yüceligini dile getirir, ‘Gözlerim’ siirinde Sakaryali Düriye’den, Üsküdarli Sofya Loren’den söz eder. ‘Fil Yokusu’ siirinde Sari Naciye’nin fukaraligini anlatir, ‘Dayo’ siirinde ise, Emicikli Kezban’dan avrat olmayacagini dile getirir. ‘Gül Sancisi’ siirinde ise, en büyük derdinin içinden atamadigi Düzceli Lokum Cemile’den bahseder. Hep bizim insanimizin fukaraligini, istirabini, gözyasini yansitmistir siirine. Kadinlarimizin apak yüreklerinden esinlenmistir birbirinden güzel misralarinda.
Faik Baysal’in siirlerinde geçen kadinlar, bu ülkenin halini yansitan ayna olmustur. Kadinin zarafetine bürünmüstür en hüzünlü hayat hikâyeleri. Siirin zarafeti ile kadinin ince ruhu bulusmustur bir anlamda.


BILSEM / MUSTAFA ÖZGÜL, Kocaeli / 27 Aralık 2007, Perşembe


MUSTAFA ÖZGÜL Sakarya Bilim ve Sanat Merkezi FAIK BAYSAL’IN SIIRINDEKI KADIN KARAKTERLER Hepimizin zihninde anne kavraminin çok kutsal ve saygin bir yeri

Eser Yorumları

  1. avatar
    ExtraBilgi.Org

    FAIK BAYSAL SIIRINDE KADIN KARAKTERLER başlıklı bu esere ilk yorumu siz yazmak isterseniz lütfen aşağıdaki yorum alanına; adınızı, soyadınızı, verdiğiniz puanı ve eser hakkında düşündüklerinizi yazarak yorumu kaydet butonuna tıklayın. Yazdığınız yorum, editörlerimiz tarafından kontrol edilip onaylandıktan sonra eser altında yayına verilecektir...

Sizde Yorum Ekleyin

    Aynı Kategorideki Diğer Eserler

  1. NASREDDIN HOCA

    MUSTAFA ÖZGÜL NASREDDIN HOCA’YI NERELI KABUL EDECEGIZ? Adini duyar duymaz yüzümüzde gülücükler açiverir. Basinda kocaman bir kavugu, bembeyaz sakali, uzun cübbesi ve ayagindaki çariklariyla hep aramizda yasar Hocamiz. Sözümüzün kifayetsiz gel...

    Devamını Oku


    IYI KALPLI ESKIYA KOÇYIGIT KÖROGLU

    IYI KALPLI ESKIYA: KOÇYIGIT KÖROGLU Köroglu, Türk dehâsinin yarattigi bir halk kahramanidir. Derebeylik zamanlarinda ezilen, hakki elinden alinan, horlanan, köle yerine tutulan, karin tokluguna ömür boyu usak edilen Türk halkinin bir kesiminin düs...

    Devamını Oku


    TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI

    MUSTAFA ÖZGÜL TÜRK DESTANLARINDA SIDDET MOTIFI Hocam, Prof. Dr. Alaeddin Mehmedoglu’na saygilarimla… Destanlar, milletlerin çok eski devirlerine ait ol...

    Devamını Oku


    ARUZ VEZNI HAKKINDA MAKALE

    Bu saheser incelemeyi basaranlara, edebiyatimiza katkilarindan dolayi kendi adima tesekkür ederim. NIHAD SâMI BANARLI’NIN RESIMLI TÜRK EDEBIYATI TARIHINDEN: ARUZ, TARIHÇE, VEZIN KALIPLARI...

    Devamını Oku