EDEBIYAT

EDEBIYAT

Edebiyat, insanlarin özelikle sanat ruhlu kisilerin kendi hayallerini, duygularini, sevinçlerini, hüzün ve asklarini baska insanlari etkileyecek tarz ve üslupta üst ve seçkin bir dille ifade etmesidir. Edebiyat Arapça kökenli olup edep kelimesinden gelmektedir. Bu yönüyle edebiyat güzelligin veya bir konunun güzellik çerçevesinde yansitilmasidir.
Edebiyat güzelligin selale saçlarina bakindigi ask aynasidir. Bir durumun, bir hayalin, bir içsel ve cennetsel güzelligin söze dönüsüp gönüllere çaglamasidir. Söz çaglayan olur ve askin güzeligini müzige dönüstürerek talip olanina arz eder. Bu güzellik bazen çildirtir, deli eder, kisiyi dünyadan ötelere iter, dünya askini eyler, yüceltir uçurur ve kisinin asli mekanindan dünya ve dünyaliklarla alay etmesini saglar. Bu yücelmeyle birlikte askin talipleri yalansal olandan soyutlanir, böylece ilk aska, ilk söze, ilk yasaktan kaçinmaya, ilk vurulmusluga benligini odaklayarak zaman ve mekan üstü bir hale geçmis olur.
Edebiyat bir dans halidir. Kelime ve seslerin anlamla dans etmesi… Dans etmek bir uyum, bir ritmik müzik olusturmaktir. Müzige yaklasamayan her ifadenin sessel açidan eksikligi muhakkaktir. Basarili edebiyatçi dilinin hükümdaridir ve üslubunda akicidir. Edebiyatçi bedence dünyada olsa da konusmasini ve yazmasini dünya ötesinden yapar. Sözleri sevgilinin dudagindan çalintidir, konusmasi yakicidir. Iyi edebiyatçi ask atesinde kavrulmustur ve bundan dolayi da dünyaliklarla geçimsizdir. Sairlerin asabi olmasini bir sebebi de budur.
Edebiyatin ana malzemesi dildir. Dilin inceliklerini, siirsel üstünlüklerini, estetigini, müziksel yönünü, çagrisim zenginliklerini, kelimeler arasindaki ses ve anlam iliskisini, kelimelerin birbiriyle muhabbet etmesini, kulaga hos gelecek bir kullanimin nasil gerçeklestirilecegini üstün ve üstat sairler bilir. Üstün sairler zorlama kullanimlardan, zoraki kafiye, redif ve sanatsan kullanimlardan uzak durur. Saire göre bütün bunlar keyfiyettir, bir yetenek ve zevktir. Sairlerin dilinde sesler, bir selale gibi ahenkle çagildar. Unutulmamalidir ki derinliginde su bulunmayan topraktan pinar çikmaz. Nasil ki pinarlarin suyu temiz ve içimlikse sairin dili okuyucu için böyledir.
Ne Hasta bekler sabahi
Ne taze ölüyü mezar
Ne de seytan bir günahi
Seni bekledigim kadar.
N. Fazil Kisakürek
Misralarindaki seslerin kullanimi ancak siir ve gönül dili Türkçemizin inceliklerini bilmis olmakla mümkündür. Bu kitadaki a-e harflerinin uyumluca kullanimi, ne baglacinin siralica ve uyumluca dizilmesi, tekrarlanmasi, sabah-günah, mezar-kadar kelimelerinin birbiriyle kafiyeli olusu, bu siiri etkili hale getirmektedir.
Edebiyatta siir, sesle anlamin siki sikiya baglanmasidir. Sairlerin yasamis oldugu asklar, derinlikler, yanmisliklar, bir su gibi akicidir kelimelerde. Sairler ses ve manadan baska bir de imgesel buluslar, yeni yeni imajlar onlari seçkin kilar. Tarihi bir olaya, peygamber yasamlarina, mucizelere atifta bulunurlar. Bu tür siirleri okuyup anlamak içinse okuyucunun iyi bir kültürel alt yapiya sahip olmasi gerekir. Örnegin;
Senin kalbinden sürgün oldum ilkin
Bütün sürgünlüklerim bir bakima bu sürgünün süregi
Bütün törenlerin sölenlerin yontularin disinda
Sana geldim ayaklarina kapanmaya geldim
Af dilemeye geldim
Affa layik olmasam da
siirinde Sezai Karakoç Hz âdemin ilk yasagi çignemesi üzerine islemis oldugu günaha göndermede bulunarak Allah’tan af dilemektedir. Islam tarihindeki bu olayi bilmeyen bir okuyucunun bu siiri yorumlamasi eksik kalir.
Türk siirindeki seçkin sairlerin bir çogunda siir yazma, dili kullanma konusunda kendilerini begenme, kendileriyle gurur duyma ve diger sairlerle iddialasma söz konusudur.
Zannetme ki söyle böyle bir söz
Gel sen dahi söyle böyle bir söz
Misralarinda sair söz söyleme konusundaki ustaligiyla gurur duymaktadir. Bu gurur sairler arasinda rekabete yol açmis, bu dürüm ayni zamanda sairlerin basarisina sebep olmustur.
Edebiyatçilar özellikle de seçkin sairler eserlerini üst dilden olusturur. Üst dil yaygin olarak sanatçinin ve sanat ruhlu kisilerin incelikle ve kirilgan bir yapiyla insanlari etkileyecek tarzda söz söylemesidir. Söz nezaket süzgecinden geçirilerek söze üstünlük kazandirilir. Üstün söz ayari yüksek bir altin gibidir. Altin söz, bas tacidir, degerlidir, imrenilir. Imrenilen her varlik her söz üstünlüktür.
Edebiyatçi ve sairler orta dille konusup iletisimi saglayan insanlardan daha farkli daha seçici bir dil kullanir. Onlarin dilinde bütün taslar yerine oturmus, estetik tamamlanmistir. Siir zaten üstün söz söyleme sanatidir. Örnegin insanlar hayatin geçiciligini, ömrün her geçen gün azaldigini, yavas yavas ölüme yaklasildigini günlük cümlelerle –yaslandim, ömür geçip gidiyor, diye ifadelendirirken sairler bu durumu daha farki ve etkili bir tarzda söylemeyi tercih eder.
Neylersin ölüm herkesin bas ucunda
Uyudun uyanamadin olacak
Kim bilir nerde nasil kaç yasinda
Bir namazlik saltanatin olacak
Taht misali o musalla tasinda
Cahit Sitki Taranci

Agir agir çikacaksin bu merdivenlerden
Eteklerinde günes rengi bir yigin yaprak
Ve bir zaman bakacaksin semaya
Aglayarak …
Ahmet Hasim

Hiç yolcusu yokmus gibi sessizce alir yol
Sallanmaz o kalkista ne mendil ne de bir kol
Yahya Kemal Beyatli

Güzel söz kibar-i kelam söyleme sanati. Kibar-i kelam ise kibar incitmeyen, hassa, nazik ifadedir. Iç âleminde kibarligi, nezaketi, kirilganligi, güzelligi tasimayanlarin bu tür söz söylemesi oldukça güçtür. Kalp ve gönül diyarinda yanginlarda yana yana olgunlasanlar ve hamligini atanlar, sözlerinde de kibardir, hassastir. Iyi bir edebiyat güzelliktir. Güzellik gönülde ve kalptedir. Iste bu yönden zengin olan milletlerin edebiyati da kendi de dili de güçlüdür. Kendimizi, milletimizi, dilimizi büyük yapmak adina edebiyata ve söze güvenelim, sahip çikalim.

hyrllhgrdg / Hayrullah Gürdag, Edirne / 15 Nisan 2007, Pazar


EDEBIYAT Edebiyat, insanlarin özelikle sanat ruhlu kisilerin kendi hayallerini, duygularini, sevinçlerini, hüzün ve asklarini baska insanlari etkileyecek tar

Eser Yorumları

  1. avatar
    ExtraBilgi.Org

    EDEBIYAT başlıklı bu esere ilk yorumu siz yazmak isterseniz lütfen aşağıdaki yorum alanına; adınızı, soyadınızı, verdiğiniz puanı ve eser hakkında düşündüklerinizi yazarak yorumu kaydet butonuna tıklayın. Yazdığınız yorum, editörlerimiz tarafından kontrol edilip onaylandıktan sonra eser altında yayına verilecektir...

Sizde Yorum Ekleyin

    Aynı Kategorideki Diğer Eserler

  1. senInlebIr dak

    Sadece bu sabah için, içimden aglamak geldigi halde yüzünü gördügümde gülümseyecegim. Sadece bu sabah için, ne giymek istediginin seçimini sana birakacagim, gülümseyerek ne kadar yakistigini söyleyecegim. Sadece bu sabah, ...

    Devamını Oku


    ERKEKLERDEN BÜTÜN BAYANLARA (PAYLASIM)

    ERKEKLERDEN BÜTÜN BAYANLARA 8 hafta süren bas agrilari bas agrisi olamaz, bir doktora gidin. Alisveris yapmak zevkli degildir ve asla da olmayacak. "Beni seviyor musun?" diye sormayin. Emin olun ki sevmesek yaninizda bir s...

    Devamını Oku


    Sira disi siir sohbeti..

    Siir nasil olmali? Bu soruyu kendime çok sordum.. sizlerinde kendinize sormanizi istemeye ne kadar hakkim var bilemem, ama sizin de fikirlerinizin benim için ayri bir degeri oldugu tartisilmaz.. Ayri bir stil yaratmak, Allah’in verdigi kudretle...

    Devamını Oku


    Karistirici (Gudal)

    Bazi kisiler vardir ki suyu bulirmak sevdasindadirlar. Kendilerini ilgilendirmeyen konularda ortaya atlar, bir tarafin lehinde müdafaa yapiyormus gibi davranir. Savunulan kisi, konuyu irdelemeden karsi tarafa düsmanca davranmaya baslar. Avami tabirle...

    Devamını Oku